پيام ۱۲۷

اهداف آرمانی، اهداف واقعی

لازمۀ جدیّت در کارها دوری از آرزو و خیال در حین عمل و اهتمام بر کار و تلاش است. برای رسیدن به مقصد، به کار و تلاش باید تکیه کرد، نه به آرزو و خیال؛ زیرا این ویژگی‌ها افراد و جوامع را از جدیّت بازداشته، به امور واهی دلخوش می‌سازد. رسول خدا  (ص) از این امر بر امّت خود می ترسید.

«أَخوَفُ مَا أَخَافُ عَلَی أُمَّتِي الهَوَی وَ طُولُ الأَمَلِ.»           (کنزالاعمال، ج3، ص 490)

بیشترین چیزی که از آن بر امّتم می‌ترسم، هوای نفس و آرزوی دراز است.

خاصیت آرزوی دراز و خیال آن است که فرد و جامعه را از عمل و اقدام باز می‌دارد و او را به سستی و تباهی سوق می‌دهد. رسول خدا  (ص) امّت خویش را با زهد (اعراض از دنیا) و یقین به آخرت وارد عرصۀ مبارزه و کار و تلاش کرد و در پی آن به صلاح و عزّت و عظمت دست یافتند؛ و از حاکم شدن بخل و آرزو بر امت خویش بیم داد که این ها سبب فساد و ذلّت و انحطاط است. در حدیث نبوی آمده است:

«إِنَّ صَلَاحَ أَوَّلِ هَذِهِ الأُمَّةِ بِالزُّهدِ وَ الیَقِینِ وَ هَلَاکَ آخِرِهَا بِالشُّحِ وَ الأَمَلِ.»

         (بحار، ج 70، ص 173)

صلاح این امّت در ابتدا با زهد (اعراض از دنیا) و یقین [به آخرت] بود و هلاکت و نابودی‌اش در آخر به بخل و آرزو است.

آنان که در میدان عمل، به آرزو و خیال دل می‌بندند، از عمل و اقدام درست و توأم با انضباط و جدیّت باز می‌مانند. از امیر مؤمنان (ع) نقل شده است که فرمود:

«الأَمَانِيُّ تُعمِي أَعیُنَ الأَبصَارِ... وَ مَن أَطَالَ الأَمَلَ أَسَاءَ العَمَلَ.»             (همان، ج78، ص 14)

آرزوها چشم‌ها را کور می‌کند... و هرکه آرزو را دراز کند، عمل را بد خواهد کرد.

تکیه بر آرزوهای دلخوش کن، توان عمل درست را از آدمی می‌گیرد و نمی‌گذارد چنان‌که باید تن به کار دهد. البته داشتن امید و آرزو و آینده‌نگری از رحمت‌های الهی و خود سبب شوق و تلاش است، همان‌گونه که در حدیث نبوی آمده است:

«إِنَّمَا الأَمَلُ رَحمَةٌ مِنَ اللهِ عَلَی أُمَّتِي، لَولَا الأَمَلُ مَا ارضَعَت أُمٌ وَلَداً وَ لَا غَرَسَ غَارسٌ شَجَراً.»

 (کنزالاعمال، ج 3، ص 491)

آرزو رحمتی از جانب خدا برای امّت من است، که اگر آرزو نباشد مادری فرزند شیر ندهد و باغبانی درخت نکارد.

بنابراین آن‌چه باید از آن پرهیز شود امید نیست، بلکه آرزوهای واهی و خیال‌پردازی است که انسان را از عمل باز می‌دارد. در حدیث علوی آمده است:

«مَنِ اتَّسَعَ أَمَلُهُ قَصُرَ عَمَلُهُ.»                                                       (بحار، ج77، ص 421)

هر کس دامنۀ آرزوهایش را گسترده سازد، عملش اندک و ناچیز گردد.

آرزوی واهی سبب تباهی کردار است . امیر مؤمنان (ع) فرمود:

«ثَمَرة الأَمَلِ فَسَادُ العَمَلِ»                                                    (غررالحکم، ج1، ص 322)

نتیجۀ آرزوی [دلخوش کن] تباهی عمل است.

و این امری طبیعی است که آدمی چون دل به آرزو بندد، از تلاش و جدیّت باز می‌ماند. گفته‌اند که:

 «هیچ بنده‌ای در پی آرزوی خویش نرفت، جز آن‌که عملش اندک و ناچیز شد.» 

(اعلام‌الدین، ص174) 

 و به درستی که بهترین کمک بر جدیت در کار کوتاهی آرزوست.