پیام ۱۲۰

مسجدسازی

نخستین مسجدی که در اسلام ساخته شد، مسجد قباء بود که توسط پیامبر اسلام و با همکاری مسلمانان بنا شد. خداوند در سوره توبه، درباره ارزش و اهمیت این مسجد می‌فرماید:

همانا آن مسجدی که از روز اول بر پایه تقوا بنا شد شایسته‌تر است تا در آن نماز بخوانی. 

(توبه:108)

این مسجد زمانی ساخته شد که پیامبر اکرم (ص) برای ادامه دعوت و تبلیغ دین اسلام ناچار شد از مکه به سوی مدینه هجرت کند؛ هنگام هجرت وقتی به دهکده‌ای کوچک به نام قبا که در نزدیکی مدینه قرار داشت رسید،‌ بنا به نقل تاریخ، مدت چهار شبانه روز در آن‌جا اقامت کرد؛ در این مدت رسول خدا (ص)  ‌توانستند با کمک و یاری مسلمانان، نخستین مسجد اسلام را بنا کنند.                    

   (خاتم پیامبران، ج2، ص 221)

دومین مسجدی که در اسلام بنا شد در شهر مدینه بود. پیامبر پس از اقامت کوتاهی در قباء رهسپار مدینه شد و در آن‌جا به ساختن پایگاهی عبادی، سیاسی، اجتماعی و نظامی پرداخت. ساختن مسجد در مدینه که بعدها موسوم به «مسجد‌النّبی» شد، از اولین اقدامات رسول خدا (ص) بود. آن حضرت برای بنای مسجد، زمینی ر ا که متعلق به دو یتیم بود ،به قیمت ده دینار خریداری کرد و با کمک مسلمانان بنایی مربع شکل که از هر طرف یکصد ذرع طول داشت ،بنا کرد و پایه‌های دیوار را حدود یک متر و نیم بالا آورد. (اسماعیل بن کثیر، سیره‌النّبویه، ج2، ص303) در گوشه‌ای از مسجد خانه‌ای برای سکونت پیامبر اسلام ساخته شد و از آن پس رسول خدا (ص)  در آن‌جا زندگی می‌کردند.

در ساختن مسجد مدینه همه مسلمانان با شور و اشتیاق وصف‌ناپذیری تلاش و همکاری می‌کردند. پیامبر خدا نیز همچون دیگران عهده‌دار کاری بود و همراه مردم تلاش می‌کرد. در نتیجه این تلاش و همکاری دیری نپايید که مسجد ساخته شد و به بهره‌برداری رسید.

بدیهی است که ساختن چنین پایگاهی و سکونت پیامبر اکرم (ص) در خانه‌ای که در گوشه‌ای از این مرکز ساخته شده بود، فواید و امتیازات زیادی در برداشته است؛ چرا که از طرفی ارتباط مسلمانان در پی تجمعشان در این پایگاه به منظور عبادت و یا انجام دادن کارهای دیگر بیشتر می‌شد و اتحادشان استحکام پیدا می‌کرد و از طرفی دیگر با ارتباطی که به آسانی با پیامبر برقرار می‌کردند با آموزه‌های والای اسلام و دستورات جدید آن آشنا می‌شدند. بنابراین ساختن مسجد به ویژه در جامعه نوپای اسلامی از ضروری‌ترین کارهایی بود که پیامبر اسلام بدان اقدام نمود.

 

اهتمام پیامبر اسلام به مساجد

حضرت محمد (ص) برای مساجد اهمیت و ارزش زیادی قائل بود و می‌فرمود:

هر کس مسجد خانه او باشد ،خدای تعالی در بهشت خانه‌ای برای او بنا می‌کند.

          (ثواب‌الاعمال، ص68)

و یا می‌فرمود:

هر کس که به سوی مسجدی از مساجد خدا برود، پس در هر قدمی که بر می‌دارد ده حسنه برایش نوشته می‌شود و ده سیئه از او محو می‌گردد و ده درجه بالا می‌رود تا هنگامی که برگردد.    (وسائل‌الشّیعه، ج3، ص483)

ارزش و اهمیت مسجد از چند جهت مورد توجه است. مسجد، مرکز عبادت، و کانون فعالیت‌های اجتماعی و پایگاه تعلیم و تربیت است. گوستاولوبون در کتاب «تمدن اسلام در غرب» می‌نویسد:

«مهم‌ترین مرکز واقعی برای مسلمانان مسجد است؛ زیرا آنان مسجد را مرکز اجتماع، عبادت و تعلیم و تربیت قرار می‌دهند و چنان نیست که مانند کلیساهای نصاری فقط مرکز عبادت باشد... مساجد مرکز اجتماعات مسلمانان و پناهگاهی برای غریبان و بیماران است و همچنین مرکزی است برای تعلیم و تربیت.»

(تمدن اسلام و عرب، ‌ص531)

پیامبر اکرم (ص) مکرر مسلمانان را تشویق به حضور در مساجد می‌کرد. از جمله فرمود:

«نماز جماعت از نماز فرادا برتر است.»‌             (وسائل‌الشّیعه، ج5، ص 374)

درباره ترغیب همسایگان مسجد به شرکت در نماز جماعت فرمود:

«همسایه مسجد جز در مسجد نمازش کامل نیست.»                 (همان، ج3، ص478)

حضرت حتی برای حضور شخصی نابینا او را راهنمایی کرد که از خانه‌اش تا مسجد ریسمانی ببندد و این گونه در مسجد حضور یابد. (همان، ص377) 

  گوستاولوبون فعالیت‌های علمی و فرهنگی مساجد را گاهی مهم‌تر از دانشگاه‌های اروپایی می‌داند. (تمدن اسلام و غرب، ص533)